Bố trí ống siêu âm trong cọc khoan nhồi: số ống, vị trí và cách cố định vào lồng thép

Bố trí ống siêu âm trong cọc khoan nhồi đúng nghĩa là đặt các ống thép song song với trục cọc, cách đều nhau bên trong lồng thép, đủ số lượng theo đường kính cọc và buộc đủ chắc để không xê dịch khi đổ bê tông. Ống lệch, cong hoặc tắc thì đầu dò không xuống hết chiều dài cọc, kết quả đo mất giá trị. Phần dưới đi từ số ống, vị trí, cách nối, cách buộc đến những lỗi công trường hay gặp.

1. ống siêu âm làm gì và vì sao bố trí quyết định kết quả đo

Ống siêu âm (còn gọi là ống sonic) là các ống rỗng chôn sẵn trong thân cọc. Sau khi bê tông đủ tuổi, người ta thả một đầu phát và một đầu thu xuống hai ống, kéo chúng lên cùng cao độ và ghi thời gian, biên độ sóng truyền qua phần bê tông nằm giữa hai ống. Chỗ nào sóng chậm hoặc yếu đi bất thường, chỗ đó có nghi vấn về lẫn đất, rỗng hay phân tầng.

Từ nguyên lý ấy suy ra một điều: thiết bị chỉ đo được phần bê tông nằm giữa các ống. Phần nào không có ống nào đi qua gần thì nằm ngoài tầm đo. Bố trí ống vì vậy không phải việc phụ của khâu gia công lồng thép. Nó quyết định phần nào của cọc sẽ được kiểm tra và phần nào chỉ được đoán.

Ống đặt sai chỗ thì mọi phép đo sau đó đều đo sai chỗ.

Phương pháp xung siêu âm cho cọc khoan nhồi được quy định trong TCVN 9396:2012, còn thi công và nghiệm thu cọc nằm ở TCVN 9395:2012. Hai tiêu chuẩn này cùng bản vẽ thiết kế của từng công trình là căn cứ để chốt số ống, đường kính ống và cao độ ống. Nếu cần đối chiếu từng điều khoản lắp đặt, quý khách có thể đọc thêm bài tiêu chuẩn lắp đặt ống sonic trong cọc khoan nhồi; bài này tập trung vào phần bố trí trên mặt cắt và trên lồng thép.

2. cọc cần bao nhiêu ống siêu âm

Cọc đường kính nhỏ cần ít ống, cọc lớn cần nhiều ống hơn. Lý do là hình học: hai ống chỉ cho một mặt cắt đo, trong khi tiết diện cọc lớn có nhiều vùng mà một mặt cắt không phủ tới. Thêm ống là thêm cặp ống, và số cặp tăng nhanh hơn số ống.

Bảng dưới cho thấy số mặt cắt đo mà mỗi phương án bố trí tạo ra. Số cặp bằng số cách chọn hai ống từ n ống.

Cách tính: số cặp = n × (n − 1) / 2, với n là số ống; cập nhật 07/11/2026.

Bảng này chỉ nói về hình học, không thay thế quy định. Số ống tối thiểu cho từng cấp đường kính cọc do tiêu chuẩn áp dụng và bản vẽ thiết kế ghi. Chúng tôi không đề xuất số ống riêng cho công trình của quý khách; chúng tôi chỉ cấp đúng số ống, đúng chiều dài theo bản vẽ lồng thép mà nhà thầu gửi.

3. vị trí các ống trên mặt cắt cọc

Nguyên tắc chung là đối xứng quanh tâm cọc. Các ống nằm trên một vòng tròn đồng tâm với cọc, chia vòng thành những cung bằng nhau. Với ba ống, chúng ở ba đỉnh của tam giác đều; với bốn ống, ở bốn đỉnh hình vuông; với năm ống trở lên, chia đều theo cung tương ứng.

Vòng tròn đặt ống nằm bên trong lồng thép, sát mặt trong của thép đai. Đặt ra xa tâm như vậy có hai lợi. Phần bê tông bảo vệ phía ngoài, vốn hay có khuyết tật nhất, nằm gọn trong vùng được đo. Hai ống ở hai bên đối diện cũng cho đường truyền sóng dài, quét qua gần hết đường kính.

• Khoảng cách tới thép đai: ống tựa vào mặt trong thép đai, không đâm xuyên qua vòng đai.
• Khoảng hở với thép chủ: chừa đủ chỗ cho bê tông và đầu ống đổ lọt xuống, tránh ống chắn dòng bê tông.
• Vị trí đồng đều: mọi ống cùng bán kính từ tâm cọc; không để hai ống sát nhau còn hai ống khác cách xa.
• Cùng cao độ: đáy các ống bằng nhau và đầu ống nhô lên cùng một mức trên đầu cọc.

Với lồng thép gồm nhiều đoạn nối, vị trí ống ở mỗi đoạn phải trùng nhau. Chỉ lệch vài centimet ở chỗ nối lồng cũng đủ để ống gãy khúc khi hai đoạn ghép lại. Nên đánh dấu vị trí ống lên thép đai ngay từ khâu gia công, mỗi ống một dấu, để khi ghép lồng ngoài hiện trường không phải đo lại.

4. cách nối ống và chọn phụ kiện

Cọc khoan nhồi sâu thường dài hơn chiều dài một cây ống, nên ống phải nối. Mối nối là chỗ rủi ro nhất của cả hệ ống. Nối cẩu thả thì vữa xi măng chui vào lòng ống, đầu dò kẹt giữa chừng. Nối lệch trục thì ống gãy khúc.

Có hai cách nối quen thuộc. Cách thứ nhất là dùng măng sông ren mạ kẽm vặn vào ren hai đầu ống: nhanh, thẳng, tháo lắp được khi chỉnh. Cách thứ hai là hàn nối có nẹp, thường dùng khi đầu ống không tiện ren được. Dù theo cách nào, mặt trong mối nối phải trơn, không có gờ hàn hay vành măng sông nhô vào lòng ống.

Bảng tổng hợp theo cách làm thông dụng trên công trường; thông số cụ thể theo bản vẽ thiết kế, cập nhật 07/11/2026.

Về vật liệu, nên ưu tiên ống thép. Ống thép bám với bê tông tốt hơn ống nhựa, ít bị tách khỏi thân cọc khi bê tông toả nhiệt rồi co lại. Ống nhựa chỉ dùng khi bản vẽ thiết kế cho phép rõ ràng. Danh mục của Vinh Phú có sẵn ống thép siêu âm cọc khoan nhồi cùng phụ kiện đi kèm, quý khách chọn theo bản vẽ.

5. các bước cố định ống vào lồng thép

Thứ tự dưới đây là cách làm phổ biến khi gia công lồng trên bãi, tức là trước khi cẩu lồng vào hố khoan. Biện pháp thi công được duyệt của từng công trình vẫn là căn cứ chính.

1. Kiểm ống trước khi dùng: ngắm thẳng từng cây, loại ống cong, móp, rỉ dày; thông lòng ống cho sạch.
2. Đánh dấu vị trí từng ống lên thép đai theo sơ đồ bố trí, đo từ tâm lồng ra.
3. Bịt đáy ống bằng nút kín, đặt đáy ống ngang đáy lồng thép hoặc theo cao độ thiết kế.
4. Nối các đoạn ống bằng măng sông ren hoặc hàn, kiểm lòng ống sau mỗi mối nối.
5. Buộc ống vào thép đai ở nhiều điểm dọc thân lồng, đều nhau, giữ ống song song trục cọc.
6. Đậy nắp đầu ống, ghi số thứ tự lên từng ống để đối chiếu với biên bản đo sau này.
7. Kiểm lại thẳng hàng trước khi cẩu, nhất là ở các mối ghép giữa hai đoạn lồng.

Có hai lưu ý nhỏ nhưng hay bị bỏ qua. Một, khoảng cách giữa các điểm buộc không nên quá thưa: ống dài mà ít điểm buộc sẽ võng ở giữa, nhất là khi cẩu lồng nằm ngang. Hai, đừng hàn trực tiếp ống vào thép chủ nếu thiết kế không cho phép, vì nhiệt hàn làm mỏng thành ống và có thể làm yếu chính thép chịu lực.

6. lỗi thường gặp khi bố trí ống siêu âm

Đa số sự cố không nằm ở thiết bị đo mà ở khâu gia công và hạ lồng. Dưới đây là những lỗi người làm vật tư và người giám sát nghe nhiều nhất.

• Ống không song song: hai ống nghiêng về hai hướng khác nhau nên khoảng cách đổi dọc chiều sâu, kết quả đo bị hiệu chỉnh sai.
• Đáy ống lệch cao độ: đầu dò thả tới đáy ống này đã quá đáy ống kia, phần đáy cọc không có cặp ống nào phủ.
• Mối nối rò vữa: lòng ống đóng cứng một đoạn, đầu dò kẹt ở đó.
• Nắp đầu ống lỏng: vữa hoặc nước bẩn lọt xuống khi đổ bê tông.
• Ống bị kéo lệch khi ghép lồng: các đoạn ống ở hai đoạn lồng không cùng trục.
• Không ghi số ống: lúc đo không biết cặp nào ứng với vị trí nào trên mặt cắt.

Nhiều biện pháp thi công cho phép đổ đầy nước sạch vào ống và đậy nắp trước khi đổ bê tông, để ống không bị ép bẹp bởi áp lực bê tông tươi. Có nên làm hay không, và đổ bao giờ, phụ thuộc biện pháp được duyệt; điều chắc chắn là lòng ống phải sạch trước khi đo và ngập nước khi đo, vì sóng siêu âm truyền qua nước từ đầu dò vào thành ống.

7. bố trí ống cho cọc Barrette và lồng thép nhiều đoạn

Cọc Barrette có tiết diện chữ nhật thay vì tròn, nên nguyên tắc đặt ống vòng tròn không áp dụng trực tiếp. Ống được bố trí dọc theo chu vi tiết diện, thường ở các góc và chia đều dọc cạnh dài, để các mặt cắt đo phủ cả bề rộng lẫn bề dài của cọc. Chi tiết về loại cọc này xem ở bài cọc Barrette là gì và quy trình thi công.

Với cọc dài, lồng thép được chia nhiều đoạn và nối tại hố khoan. Ở đây ống siêu âm chịu thử thách nặng nhất: mỗi lần ghép là một lần hai đầu ống phải khớp nhau trong khi lồng đang treo trên cẩu. Cách làm ổn định là để chờ sẵn đoạn ống dài hơn đoạn lồng một chút, nối măng sông rồi mới siết lại thép đai ở chỗ ghép.

Nếu hố khoan dùng ống vách tạm hay ống vách để lại, vị trí ống siêu âm phải tính tới đường kính trong thực tế của ống vách, vì lồng thép phải lọt qua mà không cạ. Thông tin về loại vật tư này xem ở trang ống vách thép Casing cọc khoan nhồi.

8. mua ống siêu âm tại Hà Nội: cần chuẩn bị thông tin gì

Thép Vinh Phú cấp vật tư cho công trình ở Hà Nội và các tỉnh miền Bắc, xuất từ kho Văn Điển, giao tới chân công trình nội thành và vùng lân cận. Bản vẽ lồng thép và bảng thống kê cọc là hai tài liệu giúp báo giá nhanh và đúng.

Khi liên hệ, quý khách nên chuẩn bị những mục sau để chúng tôi tính đúng khối lượng ống và phụ kiện.

• Đường kính và chiều dài cọc, kèm số lượng cọc từng loại.
• Số ống mỗi cọc theo bản vẽ thiết kế.
• Loại nối: măng sông ren, hàn hay cách khác.
• Địa điểm công trình và thời điểm cần vật tư tại hiện trường.

Giá ống siêu âm tính theo chiều dài ống và loại phụ kiện đi kèm, đồng thời thay đổi theo thời điểm và khối lượng. Vì vậy chúng tôi báo giá theo từng danh sách vật tư cụ thể thay vì in một con số chung. Gửi danh sách qua Zalo hoặc gọi điện là nhận được báo giá giao tại Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Cọc khoan nhồi cần bao nhiêu ống siêu âm?

Từ hai ống trở lên, cọc càng lớn thì càng nhiều ống. Số cụ thể theo tiêu chuẩn áp dụng và bản vẽ thiết kế của công trình; nhà thầu không nên tự giảm số ống để tiết kiệm vật tư, vì mỗi ống bớt đi là bớt các mặt cắt đo của cọc.

Ống siêu âm đặt bên trong hay bên ngoài thép đai?

Bên trong lồng thép, tựa vào mặt trong thép đai hoặc buộc vào thanh định vị theo biện pháp thi công. Đặt bên trong giữ ống ổn định khi hạ lồng và đưa phần bê tông bảo vệ ngoài cùng vào vùng đo.

Có dùng ống nhựa thay ống thép được không?

Chỉ khi bản vẽ thiết kế cho phép. Ống thép bám dính với bê tông tốt hơn, ít nguy cơ tách khỏi thân cọc, nên phần lớn công trình chọn ống thép.

Ống bị tắc giữa chừng thì xử lý thế nào?

Báo ngay cho đơn vị đo và tư vấn giám sát. Thường chỉ còn các cặp ống còn thông để đo, hoặc phải bổ sung phương pháp kiểm tra khác như khoan lấy lõi. Vì cách xử lý tốn kém, phòng ngừa từ khâu nối ống và đậy nắp vẫn ít tốn kém hơn cả.

Ống siêu âm có nhô lên khỏi đầu cọc không?

Có. Đầu ống phải nhô lên khỏi mặt bê tông để thả được đầu dò và đậy nắp. Mức nhô cụ thể theo bản vẽ thiết kế; quan trọng là các ống nhô đều nhau và được che nắp cho tới ngày đo.

Cập nhật 07/11/2026 bởi Thép Vinh Phú.